Οι Sphinx και το πρώτο άλμπουμ σύγχρονης Ελληνικής τζαζ

(Ευχαριστούμε τον Γιώργος Χαρωνίτη, ψυχή του περιοδικού JAZZ & TZAZ και όχι μόνο, για την υπέροχη σηζήτηση και τις πληροφορίες σχετικά με τους Sphinx)

Η ιστορία της Ελληνικής τζάζ μπορεί να πάει σχετικά πίσω στον χρόνο αλλά ως αυτόνομο μουσικό ρεύμα στην χώρα εμφανίστηκε στα χρόνια της μεταπολίτευσης. Λίγο πολύ όλοι μας έχουμε ακούσει ιστορίες για το περίφημο τζαζ club "του Μπαράκου" το οποίο άνοιξε ο Γιώργος Μπαράκος το 1974 στην πλατεία Ραγκαβά της Πλάκας.  

Σε αυτό το club γράφτηκαν μερικές (αν όχι οι περισσότερες) σημαντικές στιγμές της σύγχρονης Ελληνικής τζαζ μουσικής. Εδώ ηχογραφήθηκε ζωντανά το ιστορικό άλμπουμ "Αυτοσχεδιάζοντας Στου Μπαράκου" το οποίο αποτελεί την πρώτη επίσημη ηχογράφηση σύγχρονης Ελληνικής τζαζ, Στο άλμπουμ αυτό ο Σάκης Παπαδημητρίου (πιάνο) και Φλώρος Φλωρίδης (σαξόφωνο και κλαρινέτο) αυτοσχεδιάζοντας κατάφεραν και συνδύασαν την παραδοσιακή μουσική με την αβαντγκάρντ. Χαρακτηριστικοί είναι οι τίτλοι του άλμπουμ αυτού: περίπου καλαματιανός, δημοτικός αυτοσχεδιασμός, ο τσομπανάκος, παράφραση του εθνικού ύμνου κ. ά).

Το άλμπουμ μπορεί να είναι το πρώτο που ηχογραφήθηκε αλλά δεν είναι το πρώτο του είδους που κυκλοφόρησε στην χώρα. Είχε προηγηθεί το Sphinx του τρίου των  Μάρκου Αλεξίου, Γιώργου Τρανταλίδη (Socrates Drank The Conium) και Γιώργου Φιλιππίδη (Εξαδάκτυλος, Ηρακλής & Λερναία Ύδρα). 

Οι Sphinx λοιπόν δημιουργήθηκαν το 1979 μετά από πρωτοβουλία του αείμνηστου και μεγάλου δάσκαλου του πιάνου Μάρκο Αλεξίου. Στην πραγματικότητα Sphinx δεν είναι το όνομα του γκρουπ αλλά έγιναν γνωστοί με αυτό καθώς αποτελούσε τον τίτλο του πρώτου τους άλμπουμ στο εξώφυλλο του οποίου δεν αναφέρεται πουθενά το όνομα του γκρουπ. 

To «Sphinx» (ACBA 100) έτυχε θετικών κριτικών ενώ το τριο έδεσε συναυλίες σε όλη την Ελλάδα παίζοντας φυσικά ξανά και ξανά στο ιστορικό τζαζ κλαμπ του Γιώργου Μπαράκου. 

Η σημαντικότερη και μεγαλύτερη συναυλία των «Sphinx» έγινε στο θέατρο του Λυκαβηττού το 1982. Το θέατρο, πρωτοφανές για συναυλία μουσικής τζαζ, γέμισε από τέσσερις χιλιάδες  θεατές ενώ την συναυλία προλόγισε ο Γιώργος Μπαράκος. Το πρώτο κομμάτι που παίχτηκε εκείνο το βράδυ ήταν το Ragava Blues αφιερωμένο προφανώς στον ναό της Ελληνικής τζαζ.

Το «Sphinx» αποτελείται από τρεις συνθέσεις του Μάρκου Αλεξίου (Every Day, Three Musketeers  και Sphinx) ενώ περιλαμβάνει το Nardis του Miles Davis και το Round Midnight του Thelonious Monk.

Tο 1980 και ενώ έχει προστεθεί στην παρέα ο Λάκης Ζώης, κυκλοφορεί το δεύτερο άλμπουμ τoυς με τίτλο "Επτά Διαστάσεις" (ACBA 1002). Τα 4 κομμάτια (Δρ. Τζέκυλ Και Κύριος Χάυντ, Σάμπα Της Αγάπης, Μιλώντας Με Τον Εαυτό Μου και Αιολιάνα) του άλμπουμ είναι συνθέσεις του Μάρκου Αλεξίου καιτα 3 του Λάκη Ζώη (S.O.S. Allen, Η Φόρμα Του και Ουράνιο Τόξο).

Οι Sphinx θα συνεχίσουν για λίγο ακόμη μαζί και μεταξύ αλλων συμμετείχαν στον δίσκο της Δήμητρας Γαλάνη Ατέλειωτος Δρόμος (MSM 501 - 502) παίζοντας στο κομμάτι The Man I Love.  Τα μέλη των Sphinx στην συνέχεια ακολούθησαν μια αυτόνομη αλλά σε κάθε επίπεδο σημαντική πορεία στα Ελληνικά μουσικά δρώμενα.

HINTS AND TIPS 

Ο Μάρκος Αλεξίου, έφυγε από την ζωή  στις  9 Φεβρουαρίου 2014, ήταν ένας από τους κορυφαίους αυτοσχεδιαστές πιανίστες και συνθέτες στον κόσμο. 

Ο Αλεξίου (για τον οποίο καιτην προσφορά του στην μουσική θα μπορούσαν να γραφτούν άπειρες σελίδες) μετά την διάλυση των Sphinx συνέχισε να ηχογραφεί συλλογικά και προσωπικά άλμπουμ, ενώ εξέδωσε βιβλία για την τζαζ και υπήρξεθ δάσκαλος εκατοντάδεων μουσικών.

Ο Λάκης Ζώης μεταξύ άλλων έχει κυκλοφορήσει δυο προσωπικά άλμπουμ, το Esoteric (1992) στο οποίο υπάρχει και το Ragava Square όπου πλήκτρα παίζει ο Αλεξίου και το Alone (2001).

Ο Γιώργος Φιλιππίδης κυκλοφόρησε το 2003 το αλμπουμ  40:45 μαζί με τους George Stronis, Christos Gotsinas.

Aπό τον Antonio Vivaldi στον Raymond Fol – Oι 4 εποχές

Ο Antonio Lucio Vivaldi (4 Μαρτίου 1678 - 28 Ιουλίου 1741), γνωστός και με το προσωνύμιο ‘Κόκκινος παπάς’ (il Prete Rosso), αφενός από το χρώμα των μαλλιών του και αφετέρου από το ότι σε νεαρή ηλικία έγινε ιερέας για δύο μόλις χρόνια (παραιτήθηκε λόγω μίας ασθένειας ή τουλάχιστον αυτό επικαλέστηκε) έγγραψε το 1723 ένα από διασημότερα έργα της μπαρόκ μουσικής. Τις Τέσσερις εποχές (Le Quattro Stagioni). 

 

Το έργο ‘Οι 4 εποχές, 4 κοντσέρτα για βιολί και ορχήστρα εγχόρδων’ είναι τα τέσσερα πρώτα από μία σειρά δώδεκα κοντσέρτων που έγραψε ο Vivaldi για βιολί, ορχήστρα εγχόρδων και τσέμπαλο. Καθένα από τα 4 αυτά κονσέρτα εκφράζουν και αναφέρονται σε μια από τις εποχές του έτους έχοντας την δική του μουσική υφή η οποία και  "ζωγραφίζει' μουσικά την εποχή στην οποία αναφέρεται. Όπως πετυχημένα έχει γραφτεί "Η μουσική του μιμείται τα κελαρίσματα του νερού, τα κεηλαηδίσματα των πουλιών, τα βουίσματα των εντόμων, τις βροντές της καταιγίδας, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί μαγικά ηχοτοπία που άλλοτε μας παραπέμπουν σε εικόνες ευθυμίας και χορού ή σε κυνηγετικές σκηνές και άλλοτε σε ανθισμένα λιβάδια, σε χιονισμένους αγρούς ή σε στιγμές χειμωνιάτικης θαλπωρής μπροστά στο τζάκι."

• Kοντσέρτο αρ. 1 σε μι μείζονα, έργο 8, RV 269, «Άνοιξη» (La primavera)  
• Κοντσέρτο αρ. 2 σε σολ ελάσσονα, έργο 8, RV 315, «Καλοκαίρι» (L’estate)  
• Κοντσέρτο αρ. 3 σε φα μείζονα, έργο 8, RV 293, «Φθινόπωρο» (L’autunno)  
• Κοντσέρτο αρ. 4 σε φα ελάσσονα, έργο 8, RV 297, «Χειμώνας» (L’inverno)

Αναμφίβολα το κοντσέρτο Άνοιξη αποτελεί ένα από το πιο αναγνωρίσιμα και πιο αγαπημένα θέματα της παγκόσμιας μουσικής όλων των εποχών.

 

Ο Raymond Fol (28 Απριλίου, 1928  – 1 Μαϊου  1979)  υπήρξε διάσημος γάλλος πιανίστας της Jazz. Μαζί με τον αδερφό του Hubert Fol είχαν ιδρύσει της δική τους μπάντα τους "Be Bop Minstrels" ενώ συνεργαζόταν και με μουσικούς όπως ο Pierre Braslavsky, ο Jean-Claude Fohrenbach, ο Django Reinhardt, ο Roy Eldridge και ο Johnny Hodges. Το 1952 πήρε μέρος ως μουσικός στην Ευρωπαϊκή περιοδεία της μπάντας του μεγάλου Dizzy Gillespie. Η δεκαετία του 50 έκρυβε για τον Fol μεγάλες στιγμές συνεργασίας με τους Sidney Bechet, Claude Luter, Guy Lafitte και Stephane Grappelli. Εμφανιζόταν τακτικά στο διάσημο jazz Club Saint-Germain. Έως τα τέλη της δεκαετίας ευτύχησε να παίξει δίπαλ στους Kenny Clarke, Duke Ellington, Paul Gonsalves, Cat Anderson και Gerard Badini.

Το 1965 ο Raymond Fol ηχογραφεί την δική του "έκδοση" των τεσσάρων εποχών στο Παρίσι από τις 9 εως τις 15 Ιουλίου μαζί με μια πλειάδα μουσικών όπως : ο Fats Sadi, ο Dominique Chanson, ο Armand Cavallaro, ο Georges Lalue, ο Jean-Louis Viale κ.α . Φυσικά δεν είναι ο μόνος καλλιτέχνης της jazz που καταπιάνετε να διασκευάσει κλασσική μουσική.  Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα  αποτελεί το  Jacques Loussier Trio που εκτός από την δική του εκδοχή των 4 εποχών είχαν "ειδικευτεί" στον Bach ώστε να είναι γνωστοί και ως "Play Bach Trio'. Επίσης μην ξεχνάμε ότι για πολλούς (ειδικούς και μη της κλασσικής μουσικής) ο Beethoven ¨ανακάλυψε την jazz"με την σονάτα  "Piano Sonata No. 32 γραμμένη μεταξύ το 1821 και 1822, και αφιερωμένη στον Ροδόλφο των Αψβούργων-Λωρραίνης.

Ξαναγυρίζοντας στον  Raymond Fol και στην δική του ανάγνωση στις 4 εποχές, δεν γίνεται να μην σταθούμε στο ιδιαίτερο αφρο-κουβανέζικο άνοιγμα με το Alergro της Άνοιξης, το Presto του Καλοκαιριου με τα χάλκινα, το μπάσο και τα τύμπανα ενώ δεν περνά απαρατήρητο και το φινάλε με τον Χειμωνα. Ο Raymond Fol καταθέτει μαι ολόδική του κατάβαση στο διάσημο έργο του Vivaldi το οποίο και έχει όλα τα φόντα να σταθεί πλάι στις μεγάλες στιγμές της Jazz.

 Ακούστε λοιπόν και καλό σας βράδυ.

 

Ο Miles Davis, το Sketches of Spain και ο βετεράνος ταυρομάχος

Στις 26/05/1926 γεννιέται ο Miles Davis, ο καλύτερος κατά πολλούς μουσικός της τζαζ όλων των εποχών.

Στην μουσικήμυθολογία περιέχονται πολλές ιστορίες τόσο για την μουσική όσο και για την προσωπική του ζωή του Miles Davis. 

Ο ίδιος στην αυτοβιογραφία του με τίτλο "Miles: The Autobiography" περιγράφει πληθώρα τέτοιων ιστοριών που καλό θα ήταν να "φιλτραριστούν" από την οπτική του καθώς είναι γνωστό ότι πολλές φορές στον μεγάλο τζαζίστα άρεσε να φτιάχνει ιστορίες τις οποίες όπως και ο ίδιος λεει "Δυσκολεύεται κανείς να πιστέψει.." Μια από τις ιστορίες αυτές αφορούν στο άλμπουμ Sketches of Spain. 

Σύμφωνα λοιπόν με τον Davis μια γυναίκα του είπε ότι όταν επισκέφτηκε έναν βετεράνο ταυρομάχο που πλέον έκτρεφε ταύρους για τις ταυρομαχίες του ανέφερε για τον δίσκο που είχε κάνει ένας μαύρος  Αμερικανός με την μουσική της πατρίδας του. Εκείνος δεν πίστεψε ότι ένας ξένος και ιδιαίτερα ένας μαύρος αμερικάνος θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν τέτοιο δίσκο καθώς αυτό το  εγχείρημα προϋποθέτει βαθιά γνώση της Ισπανικής κουλτούρας και της μουσικής των flamenco.

Στην συνέχεια η γυναίκα ρώτησε των ταυρομάχο εάν θα μπορούσε να του βάλει το δίσκο να τον ακούσει και αυτός δέχτηκε. Όταν τελείωσε η μουσική, ο ταυρομάχος σηκώθηκε, φόρεσε την στολή του ταυρομάχου με όλα τα αξεσουάρ πάλεψε με έναν από τους ταύρους, για πρώτη φορά από την ημέρα που είχε αποσυρθεί, και τον σκότωσε. Όταν η γυναίκα τον ρώτησε γιατί το έκανε αυτό εκείνος της απάντησε ότι το έκανε διότι είχε συγκινηθεί από την μουσική που μόλις είχε ακούσει και ένιωσε την ανάγκη να παλέψει με έναν ταύρο. 

Ο Miles Davis σημειώνει ότι του ήταν δύσκολο να πιστέψει την ιστορία αυτή αλλά η γυναίκα του ορκίστηκε ότι ήταν αλήθεια.